DE ZWAARSTE BABY TER WERELD
Bron: NRC-Next
Datum: 29-10-07
Vormgever: Karel Hageman

De Siberische familie Khalina stond perplex op 17 september van dit jaar, de geboortedag van Nadia Khalina. Vader Viktor kon geen woord uitbrengen bij het zien van zijn jongste dochter, met een geboortegewicht van 7,75 kilo, voor zover bekend, de zwaarste baby ter wereld.
‘Ik at alles tijdens de zwangerschap’, vertelde de 43-jarige moeder Tatjana aan een journalist. ‘We hebben geen geld voor speciaal voedsel, dus ik at gewoon aardappelen, noodles en tomaten.’
Nadia kwam met een keizersnee gezond ter wereld. Al haar zusjes en broertjes wogen meer dan 5 kilo bij de geboorte, volgens moeder Tatjana. Het gemiddeld geboortegewicht van gezonde baby’s is ongeveer 3,2 kilo.
In de laatste editie van het Guinness Recordboek, is een Braziliaanse baby opgenomen , die dit jaar werd geboren, met een gewicht van 7,57 kilo. Volgens Guinness is in 1955 in Italië nog een jongetje geboren van 10,2 kilo. De zwaarste baby ooit, voor zover bekend, woog 10,8 kilo. Het kind kwam in 1879 in de Verenigde Staten ter wereld en stierf 11uur na de geboorte.

CANON 43: COMPUTERS
Bron: De Volkskrant
Auteur: Staas de Jong
Datum: 27-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Bits, die de wereld eenvoudiger maken.
Al in de jaren ’30 werd hij beschreven en nu is de computer alom. De mens is zijn beperking.

Van de homo universalis wordt vaak beweerd, dat hij tegenwoordig is uitgestorven. Hetzelfde gaat in ieder geval niet op voor de universele machine. Die is springlevend. ‘Universele machine’ is namelijk een ander woord voor computer.
Zo’n 30 jaar terug waren computers nog vooral groot, mysterieus en ver weg. Tegenwoordig hebben ze een plek gevonden in praktisch ieder huishouden en kantoor, en staan ze ook nog eens allemaal met elkaar in verbinding via internet. We nemen ze op de schoot in de trein, wisselen er informatie mee uit over de hele wereld en dragen ze in de vorm van allerlei handige apparaatjes overal met ons mee.

Alan Turing

Ongeveer 70 jaar geleden bedacht de Britse wiskundige Alan Turing een denkbeeldig apparaat, bestaande uit een lees- en schrijfkop, heen en weer bewegend over een oneindige rij symbolen. De machines konden in verschillende toestanden verkeren. Bij een auto bijvoorbeeld, zou je onderscheid kunnen maken tussen toestanden als ‘1^e versnelling’ en ‘2^e versnelling’, om vervolgens de mogelijke overgangen daartussen te beschrijven, afhankelijk van de invoer (‘de versnellingspook wordt vooruit bewogen’).
Turing paste deze denktrant toe op de (met potlood en papier) rekenende mens. De lees- en schrijfkop leest telkens een enkel symbool uit de rij in, en raadpleegt dan een van tevoren vastgelegd voorschrift. Domweg het voorschrift volgend, vervangt de kop het symbool door een nieuw symbool, beweegt hoogstens 1 stap naar links of naar rechts in de reeks en gaat ten slotte zelf over in een nieuwe toestand. Op dat moment kan het hele verhaal weer van voren af aan beginnen, totdat de kop in de ‘eindtoestand’ belandt en het resultaat, een nieuwe rij symbolen, kan worden afgelezen.
Het is goed voorstelbaar, dat je zo een machine zou kunnen maken, die iets simpels kan, zoals 2 getallen bij elkaar optellen. Bijvoorbeeld door reeksen sterretjes aan elkaar te laten schuiven (zodat *+* veranderd wordt in **).
Of je zou een machine kunnen maken, die de letters in een woord omdraait (‘sterretje’ wordt ‘ejterrets’). In feite is er een apparaat denkbaar, dat alle berekeningen kan uitvoeren, die we op enige manier denkbaar achten. De Universele Turingmachine.

Deze machine zien we in het dagelijks leven terug in de ontelbare computers. Voor de kracht van het idee maakt het daarbij niet uit, dat we een door stroom aangedreven printplaat vol met microscopisch bewerkte plaatjes silicium gebruiken (zie ook bètacanon aflevering ‘transistor’). Het had ook een door stroom aangedreven raderwerk van reusachtige proporties mogen zijn.
Wat hoe dan ook noodzakelijk blijft, is, dat de mens aan de gebruikte symbolen en bewerkingen, een betekenis moet geven. Hoe koppelen we symbolen aan fysieke gebeurtenissen, en hoe interpreteren we die vervolgens? Een heel simpel symbool als een bit (1 of 0) kan bijvoorbeeld een lichtpunt op een beeldscherm zijn, wat wij vervolgens weer interpreteren als het puntje op een letter i.
Met het bit als atoom van informatie, heeft de computer intussen briefpost, bureaublad en boekhoudpapier, kaartenbakken, krant en radio, fotografie en film, telefonie en televisie, en natuurlijk ook muziek doordrongen. Al deze dingen kunnen nu met 1 apparaat worden gemaakt. Zo beschouwd is de wereld er, dankzij deze universele machine, een stuk simpeler op geworden.

We kunnen de computer ook gebruiken om onszelf en de werkelijkheid om ons heen na te bootsen. Wetenschappers willen graag weten, hoe die werkelijkheid in elkaar zit, en hun numerieke simulaties van melkwegstelsels en microscopische structuren in levende cellen leiden tot meer begrip en nieuwe vragen.
Maar ook kunstenaars zijn de computer gaan zien als gereedschap en medium om op hun manier te spelen met de werkelijkheid. En dagelijks delen hordes mensen, via computers en wereldwijde netwerken, allerlei varianten van de werkelijkheid, om daar hun fantasie in uit te leven.
De vraag is natuurlijk, hoe je met symbolen en instructiereeksen (‘algoritmes’, ook hierover verscheen eerder een aflevering van de canon) dit alles voor elkaar krijgt. Het kan in elk geval enorm helpen, als je programmeert op een manier, die simpel, helder en mooi is. Dit heet elegant programmeren. Een prominent voorstander hiervan was de Nederlandse informatica-pionier Edgar Dijkstra, die daarvoor in 1972 de Turing Award, de ‘Nobelprijs voor de informatica’, kreeg. Een algoritme met deze eigenschap is als een bevroren gedachte, waarin de symbolen en bewerkingen met een tijdloze vanzelfsprekendheid perfect in elkaar grijpen.
Daarmee ontstaat een opvallende paradox. We weten dus precies wát een computer is, maar wat een computer allemaal kán zijn. wordt nog elke dag verder ontdekt. De enige echte begrenzingen lijken het menselijk voorstellingsvermogen en vernuft.

Heeft de auteur iets over het hoofd gezien of kunnen sommige passages beter? Op de website www.vk.nl/betacanon kunnen geregistreerde lezers online meeschrijven aan deze en oude afleveringen van de Volkskrant Bètacanon.

Commentaar van Onans Lemming bij dit artikel:
De 20-jarige student informatica en elektronica Alex Smith uit Birmingham heeft een openstaand informaticaprobleem opgelost. Hij won daarmee vorige week 25.000 dollar.
Smith bewees, dat een zeer eenvoudige machine elke mogelijke berekening kan uitvoeren. De prijs werd in mei dit jaar uitgeloofd door vooraanstaand Amerikaans wiskundige Stephen Wolfram aan degene, die zijn vermoeden kon bewijzen. Dat ging over Turing-machines, denkbeeldige computers, in 1936 bedacht door Alan Turing. De machine kan verschillende tekens op papier schrijven en daarnaast in een beperkt aantal mogelijke toestanden verkeren, zoals hoog of laag. Wolfram vermoedde, dat een zogeheten 2,3 Turing-machine, een apparaat met 2 verschillende toestanden en 3 tekens, de kleinst mogelijke computer zou zijn, die rekenkundig net zo krachtig is als elke andere mogelijke Turing-machine.

In een ruim 40 pagina’s tellend bewijs, toont student Smith nu aan – tot zijn eigen verrassing – dat die bewering inderdaad juist is. Daarmee komt een einde aan de jacht naar steeds kleinere Turing-machines.

ONS OPTIMISME ZIT TUSSEN DE SLAPEN
Bron: De Volkskrant
Datum: 27-10-07
Vormgever: Karel Hageman

De menselijke neiging om meer positieve verwachtingen te hebben dan negatieve, ontstaat in 1 gebiedje in de hersenen. Dat schrijven psychologen in Nature (25 oktober).
Zij registreerden hersenactiviteit in proefpersonen in een scanner, die zich gebeurtenissen uit hun eigen leven moesten voorstellen als herinnering, dan wel als toekomstige ervaring. De zogeheten amygdala, diep in de hersenen, bleek actief bij een rooskleurige toekomst. Die werkt bij depressie juist onvoldoende, zo was al bekend.

Commentaar van Onans lemming bij dit artikeltje:
Onans Lemming wordt altijd erg vrolijk van dit soort berichtjes! Kunnen ze een actieve amygdala niet inplanteren bij depressieve mensen, zodat we allemaal alleen nog maar positieve verwachtingen hebben? Zelfs de oorlogen in Irak en Afghanistan zien er dan ineens weer zonnig uit. Ideetje voor Bush?

MEER STRESS, MEER ANGST
Bron: De Volkskrant
Auteur: Ad Bergsma
Datum: 27-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Iemand, die na een sociaal stressvolle situatie, bijvoorbeeld het spreken in het openbaar, een donkere kamer inloopt, kent meer angst dan iemand, die zich op zijn gemak voelt en de duisternis inloopt. Dit melden Amerikaanse onderzoekers van het National Institute of Mental Health in het novembernummer van Biological Psychiatry.
Zij zijn op zoek naar het effect van stress op het brein en het gedrag van mensen. Een klein beetje meer stress leidt tot een flinke vergroting van onze angstgevoelens, aldus de Amerikaanse wetenschappers.

Commentaar van Onans Lemming bij dit artikeltje:
Tjonge, tjonge, daar zal langdurig onderzoek voor nodig zijn geweest om tot deze opzienbare conclusie te komen! Voor deze wetenschappers is ‘spreken in het openbaar’ blijkbaar een zeer stressvolle siruatie. Geen wonder, als je met dit soort open deuren op de proppen komt!

WEES NIET TE GELUKKIG
Bron: De Volkskrant
Auteur: Ad Bergsma
Datum: 27-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Je kunt maar beter niet te gelukkig zijn, want dan komt tegenslag extra hard aan, blijkt uit Amerikaans onderzoek door psychologen van de University of Virginia.
Europese Amerikanen zijn gemiddeld gelukkiger dan leeftijdsgenoten van Aziatische komaf, maar ze hebben wel 2 positieve gebeurtenissen nodig om over 1 negatieve ervaring heen te komen. Een parkeerboete of een slechte beoordeling hakt erin, als je gewend bent aan succes. Mensen die minder gelukkig zijn, kijken niet op van pech. Eén complimentje is genoeg om ze er weer bovenop te helpen. Voor het onderzoek, dat is gepubliceerd in Journal of Personality and Social Psychology, volgden de wetenschappers 3 weken lang 350 studenten in Japan, Korea en de Verenigde Staten. De studenten moesten dagelijks een score bijhouden van hun tevredenheid of ontevredenheid.

Commentaar van Onans Lemming bij dit artikeltje:
Je moet natuurlijk niet té gelukkig zijn, maar gewoon gelukkig. Hebben deze wetenschappers niets beters te doen?!

NIEUWE FINKERS IS VOORTREFFELIJK
Bron: De Volkskrant
Voorstelling: Na de Pauze door Herman Finkers
Recensent: Patrick van den Hanenberg
Datum: 27-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Gerijpte theaterman is terug met zijn mooiste theaterwerk.
Zijn grappen zullen in elke vorm altijd de lach ontlokken.

‘Lacht u alstublieft niet om mijn grapjes, want dan raak ik meteen weer in de stress.’
Herman Finkers is openhartig over zijn pauze van 7 jaar. Jazeker, hij heeft leukemie, maar de directe aanleiding voor de time-out was, dat Finkers het bestaan als theaterkomiek behoorlijk zat was. Zijn sociale leven was in elkaar gedonderd en hij haalde vrijwel geen bevrediging meer uit zijn pretentieloze grapjes, waarmee hij de theaters 20 jaar lang op stelten heeft gezet. ‘Voor boodschappen ga je maar naar Albert Heijn’ is altijd zijn uitgangspunt geweest, maar alleen lollig doen werd toch ook wat al te leeg.
Hij had dringend behoefte aan een nieuwe vorm. Maar welke bedding Finkers ook bedenkt voor zijn grappen, woordspelingen en mishandeling van de logica, het zal altijd op de lachspieren werken. De ernst van het leven is in handen van Finkers een weldadige bron van vermaak. De gerijpte komiek hoeft dan ook niet bang te zijn, dat een uitbundig publiek stress gaat opleveren, want de lach in de zaal betekent, dat men zijn nieuwe mengeling van onzin en diepte buitengewoon waardeert. Na de pauze is een voortreffelijk programma.
De periode van bezinning moest 1 of 2 jaar duren. Toen bleek, dat Finkers leukemie heeft (een milde vorm, wat een heel wrang en oergeestig gesprek met de chirurg oplevert), werd daar noodgedwongen nog een aantal jaren aan toegevoegd. Deze medische tegenslag heeft er onbedoeld toe bijgedragen, dat Finkers op een nieuw spoor is gezet.

Wie vreest, dat je bij Finkers nu 2x 50 minuten een komisch medisch dossier krijgt opgediend, kan gerust zijn. De enkeling die wegloopt, omdat hij de confronterende galgenhumor van het 1^e kwartier niet aankan, maakt een grote fout. Finkers vertelt en zingt over wat hij de afgelopen 7 jaar, behalve artsenbezoek, gedaan heeft: verhuizen van Almelo naar een uithoek van Twente), televisie kijken (wat mooie versjes over talkshows en TMF oplevert) en zijn vrouw (her)ontdekken.
Herman Finkers weet, dat hij niet heel erg oud zal worden, maar heeft daar – geholpen door zijn opgewekte katholieke overtuiging – een zekere rust voor teruggekregen. Hij ziet de dood niet als een vijand, maar als een ware vriend, die nog nooit iemand in de steek heeft gelaten, en daarbij ook nog mooie kunst oplevert.
Voor Finkers – net als voor zijn overleden vriend Willem Willink, voor wie hij een ontroerend lied zingt – zijn de Middeleeuwen zo donker nog niet. De rationalist, die hem voorhoudt dat de hemel verzonnen is, zet hij klem, door te zeggen, dat de liederen van Jacques Brel ook verzonnen zijn.
Finkers relativeringsvermogen was als Twent al meer dan modaal ontwikkeld, het is nu helemaal tot een stinkend jaloersmakend niveau gestegen. Als je eenmaal over het dooie punt heen bent, vertelt Herman Finkers in blije berusting, wordt het alleen maar mooier. Dat geldt zeker ook voor zijn theaterwerk.

Voorstelling: Na de pauze
Plaats: Nijmegen
Datum: 25 oktober

Commentaar van Onans Lemming bij deze recensie:
Dat de sympathieke Herman Finkers weer op de planken staat, is een hele verrijking voor de Nederlandse cabaretwetreld. Nu Hans Teeuwen nog!

GROOTSTE VONDST REMBRANDT VAN LAATSTE 10 JAAR
Bron: De Volkskrant
Auteur: Harmen Bockma / Wieteke van Zeil
Datum: 27-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Deskundige Six: dit is vroeg zelfportret van Rembrandt.
Schilderij in Engeland voor 2,2 miljoen pond geveild.
Ik kreeg een afbeelding onder ogen en ik viel stil, zo mooi is het.

Een vrijdag in Engeland geveild schilderij, dat werd toegeschreven aan een 19^e-eeuwse navolger van Rembrandt, is hoogstwaarschijnlijk een vroeg zelfportret van de Hollandse meester zelf. Dat stelt Jan Six, hoofd van de afdeling oude meesters van Sotheby’s Nederland. Volgens hem is er sprake van de grootste Rembrandt-vondst van de laatste 10 jaar.
Het schilderij werd gisterochtend in het Engelse Gloucestershire geveild bij het regionale veilinghuis Moore Allen & Innocent. De richtprijs was 500 tot 800 pond (713 tot 1.140 euro). Het leverde uiteindelijk 2,2 miljoen pond op (ruim 3,1 miljoen euro). Verkoper en koper zijn onbekend.
Six deed de afgelopen week, op verzoek van een cliënt van Sotheby’s Engeland, onderzoek naar het werk, dat in de catalogus stond als De jonge Rembrandt als Democritus de lachende filosoof. Het werd toegeschreven aan een follower van Rembrandt – de aanduiding voor vaak 19^e-eeuwse schilders, die hem navolgen.
‘Ik heb er de afgelopen week nauwelijks van geslapen’, zegt Six, kunsthistoricus en een nazaat van Jan Six I, van wie Rembrandt een beroemd portret schilderde. ‘Ik kreeg een afbeelding van het schilderij dinsdag onder ogen en ik viel stil, zo mooi is het.’
De Londense collega’s van Six ontdekten, dat het monogram op het schilderij niet HL luidt, zoals de catalogus vermeldt, maar RHL – wat staat voor Rembrandt Harmensz Leidensis. Six zelf vond een vermelding van het werk in de kunsthistorische literatuur. ‘In Iconographia Batavia uit 1897, van Moes, wordt het genoemd als een verloren gegaan zelfportret.’

Jan Six

Het werk stamt vermoedelijk uit 1629, vlak voor Rembrandt van Leiden naar Amsterdam verhuisde. Het is met olieverf geschilderd op koper, wat zeer zeldzaam is voor Rembrandt. Dat het veilinghuis zelf niet heeft ontdekt, dat het om een Rembrandt gaat, wijt Six aan een gebrek aan ervaring met meesterwerken.
Ook de gerenommeerde Londense kunsthandelaar Johnny van Haeften zegt slapeloze nachten te hebben gehad. Hij beaamt te hebben geboden, maar ‘voor een gok is 2,2 miljoen pond veel geld.’
Van Haeften spreekt van een gok, omdat hij niet zeker is. ‘Vóór spreekt, dat de verfstreek bravoure heeft, zoals we die van Rembrandt kennen. Tégen pleit de wijze waarop het haar is geschilderd, namelijk niet met de harde kant van de kwast. Het onderzoek wordt bemoeilijkt, omdat het nogal ruw is gerestaureerd. Maar als het inderdaad wordt vermeld door Moes, is dat een opsteker voor de koper.’
Six acht het waarschijnlijk, dat het werk is gekocht door een handelaar, die het zal restaureren en opnieuw te koop zal aanbieden. ‘Dan kan het 8 miljoen dollar opbrengen.’ Van Haeften noemt zelfs een bedrag van 10 miljoen dollar.
De bekende Rembrandt-deskundige Ernst van de Wetering was niet bereikbaar voor commentaar.

TIJD IN NEDERLAND
Bron: De Volkskrant
Datum: 26-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Tot 1908
Elke plaats in Nederland kent zijn eigen tijd in Nederland, bepaald door het moment waarop de zon op zijn hoogste punt was.

1908 – 1916
Eigen nationale tijdzone, de Amsterdamse tijd, vooral bedoeld om de dienstregeling van de spoorwegen te kunnen centraliseren.

30 april 1916
Eerste invoering zomertijd

16 mei 1940
Nederland stapt na de Duitse bezetting over op Midden-Europese tijd.

2 november 1942
Bezetter besluit voor de winterperiode de klok weer een uur terug te zetten.

16 september 1945
De klok wordt een uur teruggezet. Dat zal 32 jaar niet veranderen.

3 april 1977
Zomertijd wordt heringevoerd, vanwege de oliecrisis van 4 jaar eerder. Berekend wordt, dat de zomertijd 0,5% energiebesparing oplevert.

1980
De klok wordt de laatste zondag van maart een uur vooruitgezet en de laatste zondag van september een uur terug.

1996
Zomertijd wordt verlengd tot de laatste zondag van oktober.

EROTISCH FILMSCRIPT HUGO CLAUS TE KOOP
Bron: NRC-Next
Datum: 26-10-07
Vormgever: Karel Hageman

De Slegte biedt op de Amsterdam Antiquarian Book, Map & Print Fair het handschrift aan van een door Hugo Claus geschreven script voor een Emmanuelle-film, de soft-erotische filmreeks uit de jaren ’70, die een mijlpaal betekende voor de erotische cinema.

De film, waarin Sylvia Kristel opnieuw de hoofdrol diende te spelen, is nooit gerealiseerd. De Slegte hoopt 9.000 euro voor het curiosum te kunnen vangen. Hugo Claus en Sylvia Kristel hadden begin jaren ’70 een relatie. Het glamoureuze paar woonde eerst in Amsterdam, maar trok later naar Parijs.

POE HAD WELLICHT EEN FATALE HERSENTUMOR
Bron: NRC-Next
Datum: 26-10-07
Vormgever: Karel Hageman

Mogelijk komt er duidelijkheid in een van de grootste literaire mysteries van de Amerikaanse literatuur: de dood van horrorschrijver Edgar Allan Poe (1809-49). Volgens nieuw onderzoek van de Amerikaanse auteur Matthew Pearl zou de schrijver gestorven zijn aan de gevolgen van een hersentumor.
Pearl baseert zijn conclusie op oude krantenberichten, waarin ooggetuigenverslagen staan van de opgraving van Poe’s lichaam, 26 jaar na zijn dood. Poe’s hersenen bleken rond de schedel nog te zien, wat erg ongewoon is. Hersenen vergaan bijzonder snel. Navraag bij forensische pathologen leerde, dat bepaalde hersentumoren na de dood hersenverkalking kunnen veroorzaken, waarbij een harde massa op de schedel achterblijft. De hersentumor kan ook verklaren, waarom hij zoveel hallucinaties had, vlak voor hij stierf. De dood van Poe is altijd met veel speculaties omgeven geweest.