DE IDEALE VROUW
IDEALE VROUW IS NIET LANGER MANNENDING
Bron: De Volkskrant
Auteur: Peter de Graaf
Datum: 24-01-09
Vormgever: Karel Hageman
God schept Eva uit een rib van Adam
Tentoonstelling in het Noord-Brabants Museum belicht een veranderd ideaalbeeld: van deugd naar plastisch chirurg.
Foto: Marcel van den Bergh
De ideale vrouw, bestaat ze en hoe ziet ze eruit? Nathalie Dielissen, hoofd communicatie van het Noord-Brabants Museum, vroeg het aan enkele mannen in haar omgeving. ‘Katja Schuurman’, zeiden ze in koor. Maar haar vriendinnen reageerden heel anders: ‘Nee toch! Toch niet Katja?’
Katja Schuurman
Tot de emancipatiegolf waren het louter mannen, die het beeld van de ideale vrouw bepaalden. Voortreffelijke vrouwen uit de Bijbel (Maria, Sara, Rebecca, Judith) waren de iconen, afgebeeld op schilderijen en prenten. Hun verhalen werden verteld in opvoedkundige boekjes. Daarnaast werden ook de vrouwen uit de klassieke oudheid gezien als ideaalbeeld.
Tegenwoordig spiegelen veel vrouwen (en mannen) zich aan rolmodellen op tv, internet en in tijdschriften. ‘Maar vrouwen, en vrouwelijke kunstenaars, kunnen zich nu ook verzetten tegen een opgedrongen ideaalbeeld’, zegt conservator Maureen Trappeniers tijdens de voorbezichtiging van de expositie De Ideale Vrouw in het Noord-Brabants Museum, die vandaag wordt geopend.
Willem Drost: Bathseba
Wie denkt zich te kunnen vergapen aan een reeks prachtige al dan niet naakte vrouwenlichamen, komt bedrogen uit. Want lange tijd werd bij de ideale vrouw niet zozeer aan schoonheid gedacht, maar aan deugden. ‘Tot in de 19e eeuw waren toegewijd moederschap, echtelijke trouw, huiselijkheid, vroomheid, wijsheid en daadkracht de belangrijkste eigenschappen van de ideale vrouw’, aldus Trappeniers.
Naast schoonheid, zijn die vrouwelijke eigenschappen ook het meest afgebeeld in de Nederlandse kunst vanaf de 16e eeuw. In de expositie zien we, dat de ideale vrouw nogal is veranderd in de loop der tijden.
Vroeger was kuisheid – dat ook stond voor bescheiden, nederig en ondergeschikt aan de echtgenoot – de belangrijkste vrouwelijke deugd: ‘Geen rinck, geen feest, geen kroon of kruyt, maar Reijne Liefde maakt de Bruyt.’
Artemisia Gentileschi: De kuise Suzanna
De kuise Suzanna uit de bijbel was zo’n symbool van trouw. Ze werd tijdens het baden bespied door 2 mannen, die haar probeerden te verleiden. Toen ze weigerde, werd ze wegens overspel voor de rechter gebracht, maar uiteindelijk werd ze gered door de profeet Daniël. In de 16e eeuw werden Suzanna-kruiken gemaakt en verkocht, als toonbeeld van deugdzaamheid.
Willem Bartel: Moeder die haar kind de borst geeft
Het moederschap is van alle tijden, ook in de kunst. Moeder die haar kind de borst geeft, een klassiek schilderij van Willem Bartel van der Kooi uit 1826, gaat hand in hand met foto’s van Rineke Dijkstra, die de allereerste emoties van pas bevallen jonge moeders vastlegde.
Het moederschap wordt ook bewierookt in kleurige glossy’s, zoals Lof (‘voor moeders met ambitie’) of Mama (‘for all fabulous moms’), of simpelweg In Verwachting.
Maria Magdalena
‘Vroeger had je de gedragsboeken voor vrouwen’, aldus Trappeniers. ‘Tegenwoordig heb je de glossy’s. Bij elke deugd past wel een blad.’
We zien daadkrachtige vrouwen als Judith, die de legeraanvoerder van de Assyriërs onthoofdde. Maar ook Evita Perón, keizerin Sissi en Hillary Clinton. Hilarisch is een anonieme spotprent uit de 16e eeuw, bijgenaamd de ‘ouwewijvenmolen’. Oude vrouwen worden in kruiwagens naar binnen gereden, waarna ze weer jong gemalen de molen verlieten.
Tegenwoordig gebeurt dat met plastische chirurgie. Want soms is het schoonheidsideaal doorgeschoten, zo leert de expositie.